σχιζό metropolitans #10 – Στις πόσες πόλεις “καίγεται” ο κύριος Άσαντ;

Απ’ ό,τι φαίνεται έχει χαθεί το μέτρημα, μιας και ο συριακός στρατός συνεχίζει χωρίς σταματημό να σφυροκοπά ολόκληρες περιοχές μετατρέποντάς τες σε ίσιωμα. Η βαρβαρότητα με την οποία έχει επιλέξει η συριακή κυβέρνηση να απαντήσει στην έξεγερση που ξεκίνησε τον Μάρτη του 2011 μοιάζει να είναι ανάλογη με τα προβλήματα του συριακού καπιταλισμού στο εσωτερικό και στο εξωτερικό του. Γιατί, βέβαια, το μπααθικό κόμμα που κυβερνάει από το 1970 τη χώρα, ο κρατικός μηχανισμός στο σύνολό του, ο στρατός και η πλειοψηφία της αστικής τάξης που έχουν οργανώσει και φέρνουν σε πέρας αυτή την πολύνεκρη αντεπανάσταση γνωρίζουν πολύ καλά ότι τα προβλήματά τους (όπως και πολλών άλλων μέσα στα πλαίσια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης) είναι σύνθετα και απαιτητικά. Ας αναφέρουμε δύο μόνο από τα πιο χαρακτηριστικά: α) το 33 με 40% της συριακής κοινωνίας βρίσκεται κάτω από τα όρια της φτώχειας, με την ανεργία στους νέους να ξεπερνά κατά πολύ το 20% και ήταν ακριβώς αυτό το κοινωνικό κομμάτι που πρωτοστάτησε στις μαζικές και μαχητικές διαδηλώσεις εναντίον του καθεστώτος Άσαντ, β) η Συρία βρίσκεται σε μιαιδιαίτερηγειτονιά, η οποία διέρχεται μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων πρώτα και κύρια λόγω των αραβικών εξεγέρσεων του 2011.

Και μιλάμε για μια γειτονιά που συγκεντρώνει το ενδιαφέρον κρατών όπως η Ρωσία (για την οποία η Συρία αποτελεί τη μοναδική πύλη εξόδου στην Ανατολική Μεσόγειο, μιας και διαθέτει ναυτική βάση επί συριακού εδάφους), οι Η.Π.Α, η Κίνα και το Ισραήλ (το οποίο μπορεί να μην πολυγουστάρει τον Άσαντ, φοβάται όμως, ίσως περισσότερο από όλους,τι θα του ξημερώσεισε περίπτωση που η κυβέρνηση που θα προκύψει μετά από την πτώση του τωρινού καθεστώτος είναι ισλαμική, όπως συνέβη με την Αίγυπτο και την επικράτηση των Αδελφών Μουσουλμάνων). Με άλλα λόγια, τα αφεντικά της Συρίας και οι πολιτικοί τους προϊστάμενοι έχουν από τη μία να διαχειριστούν την πίεση εντός των συνόρων (με τις ταξικές αντιθέσεις να έχουν διευρυνθεί τα τελευταία χρόνια1, ενώ παράλληλα και μια μερίδα της αστικής τάξης να διεκδικεί να κάνει η ίδια κουμάντο σπάζοντας το σερί των 40 χρόνων της οικογένειας Άσαντ) και από την άλλη να επαναπροσδιορίσουν τη θέση και τις συμμαχίες τους εκτός συνόρων πάνω σε λίγο πολύ νέες βάσεις. Κι από όπου κι αν το δει κανείς, πρόκειται για κάθε άλλο παράεύκολες δουλειές, κάτι που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ευρείας σύρραξης στην περιοχή.

Κάποιος τρίβει τα χέρια του

Μιας σύρραξης που θα ευχαριστούσε αρκετά το ελληνικό κράτος, αφού το τελευταίο θα έβρισκε έναναδιαμφισβήτητολόγο ύπαρξης. Γιατί όσο κι αν τα νεοεκλεγέντα στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών διαβεβαιώνουν περί του αντιθέτου2, το ελληνικό κράτος περιμένει να σκάσει καμιάευκαιρίαστην πολυτάραχη θάλασσα της Μεσογείου. Γιατί, ως γνωστόν, ο καλύτερος τρόπος για να λύσουν τα αφεντικά τα οικονομικά τους προβλήματα σε περίοδο κρίσης είναι ακολουθώντας πολιτικές/στρατιωτικές μεθόδους. Το ελληνικό κράτος, βέβαια, το οποίο βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο, γνωρίζει ότι υπάρχουν και άλλοι παίκτες (και μάλλον πιο δραστήριοι και αποτελεσματικοί, εδώ που τα λέμε) στη γειτονιά. Όπως είναι, για παράδειγμα, το τουρκικό κράτος, το οποίο διεκδικεί όλο και πιο συστηματικά να έχει λόγο και πάτημα στα όσα συμβαίνουν γύρω του, στο Αιγαίο, τη Μεσόγειο και τον ευρύτερο αραβικό κόσμο. Φυσικά, με τέτοιου είδους “ηγετικές φιλοδοξίες” και πλασαρίσματα του τουρκικού κράτους οι έλληνες επικεφαλής δεν μπορούν παρά να στραβομουτσουνιάζουν. Τι να γίνει, όμως; Ο διακρατικός ανταγωνισμός είναι σύνθετο και απαιτητικό “παιχνίδι” που απαιτεί ανθεκτικότητα, μεγάλες αντοχές και επιμονή. Κι όσο για την επιμονή, νομίζουμε ότι τη διαθέτει σε αφθονία το ελληνικό κράτος, μιας και διαχρονικά έχει επενδύσει (και έχει κερδίσει πολλά) στη γεωπολιτική του θέση, διαλαλώντας κάθε τόσο την πραμάτεια του.

Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, η γνώμη ότι “σιγά, μωρέ, τι να μας πει και η Τουρκία” που διατυπώνεται από τα επίσημα χείλη σε κάθε ευκαιρία είναι μια γνώμη πολιτική και ξεκάθαρα πολεμική. “Τι να πει η Τουρκία” που δεν σέβεται τίποτα, δεν ανήκει στην μεγάλη και “πολιτισμένη” οικογένεια της Ε.Ε, παραβιάζει συνεχώς τον εναέριο χώρο (κι “εμείς” οι άβουλοι την αφήνουμε, ενώ ο Άσαντ που δεν μασάει της το έριξε το αεροπλανάκι), και τελειωμό δεν έχει; Να πώς το γνωστό think tank του ελληνικού κράτους, το ΕΛΙΑΜΕΠ, λέει με ευγενικό τρόπο στη γείτονα χώρα “δεν κοιτάς τα χάλια σου, που θέλεις και να μεγαλοπιαστείς;”:

Στο εσωτερικό της χώρας, ο πλήρης εκδημοκρατισμός των πολιτικών και

κοινωνικών της δομών είναι απαραίτητη προϋπόθεση, ενώ στο πεδίο της διεθνούς διπλωματίας,

η οικοδόμηση καλών σχέσεων με τα κράτη της ευρύτερης περιοχής παραμένει ένα βασικό

ζητούμενο. Υπό αυτήν την έννοια, η πολιτική των “μηδενικών προβλημάτων” με τις γειτονικές

χώρες της παραμένει θεμελιώδης στόχος της τουρκικής διπλωματίας.

Πέραν αυτών, δεν πρέπει να λησμονείται ότι αυτού του είδους η προοπτική είναι

αναγκαστικά μακροπρόθεσμη· αυτό σημαίνει ότι, εκτός από τα εσωτερικά και εξωτερικά

προβλήματα που ήδη έχει, η τουρκική διπλωματία καλείται να ανταπεξέλθει με επιτυχία – και

για ένα αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα – στις προκλήσεις ενός διαρκώς μεταβαλλόμενου

διεθνούς περιβάλλοντος, σε μία τόσο ευαίσθητη περιοχή, όπως η Μέση Ανατολή. Αν και μέχρι

στιγμής η νέο – οθωμανική πολιτική έχει επιφέρει κάποια γενικότερα οφέλη στην τουρκική

εξωτερική πολιτική, δεν είναι βέβαιον ότι θα καταφέρει να εκπληρώσει τόσο απαιτητικούς

σκοπούς3. Να υποθέσουμε ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική ξέρει από “απαιτητικούς σκοπούς”;

1 Ο ξάδερφος του Μπασάρ Αλ Άσαντ, Rami Makhlouf, είναι ένα καλό παράδειγματαξικών αντιθέσεων. Όλα περνάνε από τα χέρια του, οι επιχειρηματικές του δραστηριότητες είναι ευρύτατες (τηλεπικοινωνίες, πετρέλαιο και φυσικό αέριο, τράπεζες, αερομεταφορές, κατασκευές,κ.ά) και ελέγχει το 60% της συριακής οικονομίας αφού είναι αυτός που αποφασίζει τι είδους επιχειρήσεις θα χρηματοδοτηθούν, σε τι τομείς θα διοχετευθούν τα ξένα κεφάλαια και πάει λέγοντας. Και όπως μπορεί να υποψιαστεί κανείς οι εταιρείες του ήταν από τους αγαπημένους στόχους των διαδηλωτών κατά την εξέγερση του περασμένου χρόνου.

2 Ο κύριος Δημήτρης Κούρκουλας είπε να το παίξει «δημοκράτης» στο πρόσφατο συνέδριο του Economist («Οραματιζόμαστε ένα λαμπρό μέλλον για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο και οι «τεκτονικές» αλλαγές που δρομολογούνται στον αραβικό κόσμο αποδεικνύουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέχει μια μοναδική θέση για την προώθηση της ελευθερίας, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και, ως εκ τούτου, για τη σφυρηλάτηση νέων σχέσεων με τους λαούς της περιοχής και τις νέες αναδυόμενες πολιτικές δυνάμεις», Ιούλιος 2012), αλλά κάτι μας λέει ότι συγκαταλέγεται κι αυτός ανάμεσα σε όλα εκείνα τα κρατικά στελέχη που ανάβουν κάθε βράδυ μια λαμπάδα στον Αλλάχ και άλλη μια στον καλό Θεούλη, μπας και ξεσπάσει κανένας πόλεμος στα μέρη τους για να πουλήσουν καμιά υπηρεσία όσο όσο. Ο κύριος Κούρκουλας πάντως κάνει ό,τι μπορεί. Μιλάει στο α’ πληθυντικό για να εκφράσει, προς κάθε κατεύθυνση, το ενδιαφέρον του ελληνικού κράτους και στην τελική να υπενθυμίσει ότι «εδώ είμαστε εμείς»…

3 Παντελής Τουλουμάκος, “Η Τουρκία ως μοντέλο για τον αραβικό κόσμο: μια ρεαλιστική προοπτική ή απλώς ευσεβής πόθος;”, ΕΛΙΑΜΕΠ, Ιούνης 2012.


Αρέσει σε %d bloggers: